Fixative, hiểu lầm lớn nhất mà cả ngành đang truyền tay nhau
Chất định hương không gắn mùi vào da bạn. Bài này nói rõ cơ chế thật đang diễn ra, đưa cho bạn một phép thử tự làm được ở nhà, và chỉ ra vì sao người bán vẫn tiếp tục gọi tên nó sai.
bản nháp, chưa duyệt
Có một câu tôi nghe đi nghe lại trong các hội nhóm làm nước hoa ở Việt Nam, và mỗi lần nghe là mỗi lần tôi biết người nói vừa mua nhầm một thứ gì đó. Câu đó là “em cần mua chất định hương để nước hoa em bám lâu hơn”. Bạn có chắc thứ bạn đang đi tìm là một chất, chứ không phải một cách làm?
Nó không phải một thành phần, nó là một vai trò
không phải một loại nguyên liệu mà bạn mua về rồi đổ vào cuối công thức để mùi bám lâu hơn. Nó là vai trò mà một số nguyên liệu đảm nhận khi đứng cạnh những nguyên liệu khác trong cùng một hỗn hợp. Cùng một chất có thể làm fixative trong công thức này và chẳng làm gì cả trong công thức kia, vì vai trò đó chỉ tồn tại trong quan hệ với phần còn lại.
Tức là: fixative bằng một nguyên liệu nặng, bay chậm, đứng đúng chỗ.
Cách nói “chất định hương” đã dịch hỏng chuyện này ngay từ đầu, vì nó gợi ra hình ảnh một thứ keo dán vô hình giữ lấy phân tử mùi và ghim chúng lên da. Không có thứ keo nào như vậy tồn tại, và nếu có thì ngành này đã trông rất khác.
Cơ chế thật, nói bằng vật lý chứ không bằng phép màu
Một phân tử rời khỏi bề mặt da và đi vào không khí nhanh hay chậm phụ thuộc vào áp suất hơi của nó ở nhiệt độ đó. Phân tử nhẹ có áp suất hơi cao nên bay nhanh, phân tử nặng có áp suất hơi thấp nên nằm lại lâu. Đây là toàn bộ nền vật lý của việc một mùi hương kéo dài bao lâu, và nó không có gì bí ẩn.
Điều thú vị nằm ở chỗ tiếp theo. Khi bạn trộn một phân tử nhẹ vào một khối chất nặng, áp suất hơi của chính phân tử nhẹ đó trong hỗn hợp bị hạ xuống so với khi nó đứng một mình, và hệ quả là nó bay chậm lại. Nghĩa là thứ đang xảy ra không phải việc một chất giữ lấy chất khác, mà là việc cả hỗn hợp cùng chậm lại vì tỷ lệ phần nặng trong đó đã tăng lên.
Chuyện này dẫn tới một hệ quả mà người mới hay bỏ qua: bạn không “thêm fixative vào” một công thức, bạn thiết kế lại tỷ lệ nặng nhẹ của toàn bộ công thức. Nếu phần đuôi của bạn đang mỏng thì việc cần làm là dựng lại phần đuôi cho dày lên, chứ không phải đi tìm một chai có chữ fixative dán bên ngoài.
Bằng chứng từ lab của tôi
Tôi từng làm một mẻ mà phần mở đầu citrus bay sạch sau bốn mươi phút, và theo đúng lời khuyên trên mạng thì tôi đã đổ thêm một nguyên liệu nặng vào. Kết quả là phần citrus vẫn bay sạch sau bốn mươi phút, còn công thức thì mất đi sự trong trẻo mà tôi đã mất ba tuần để dựng.
Lần thứ hai tôi làm khác. Thay vì thêm vào cuối, tôi hạ tỷ lệ phần citrus xuống và dựng một lớp trung gian có gần với citrus nhưng nặng hơn, để khi lớp nhẹ bay đi thì lớp dưới đỡ lấy hướng mùi thay vì để lại một khoảng trống. Đó mới là lúc phần mở đầu có cảm giác kéo dài, dù thực ra không phân tử citrus nào ở lại lâu hơn.
Tôi kể chuyện này vì nó cho thấy cái người ta gọi là “bám lâu” thường là cảm giác liền mạch, chứ không phải tuổi thọ của một phân tử cụ thể.
Phép thử bạn tự làm được chiều nay
Lấy hai giấy thử. Giấy thứ nhất chấm riêng chất mà người bán gọi là chất định hương. Giấy thứ hai chấm hỗn hợp gồm chất đó cộng với thứ bạn đang muốn kéo dài, theo tỷ lệ bạn định dùng thật.
Ngửi lại cả hai ở mốc một tiếng, bốn tiếng và hai mươi bốn tiếng, tức là đi hết phần của cả hai, và ghi lại bằng chữ chứ đừng ghi bằng trí nhớ. Nếu giấy thứ hai cho bạn cùng một hướng mùi ở mốc bốn tiếng mà giấy thứ nhất thì không, nghĩa là chất đó đang làm đúng việc trong chính công thức của bạn. Còn nếu giấy thứ hai chỉ đơn giản là ngửi giống giấy thứ nhất, thì thứ bạn vừa mua không kéo dài mùi của bạn, nó thay thế mùi của bạn.
Phép thử này mất hai phút thao tác và một ngày chờ, và nó trả lời được câu hỏi mà không bảng thông số nào trả lời thay được.
Vì sao người bán vẫn gọi sai
Vì “chất định hương” là một thứ bán được, còn “bạn cần thiết kế lại tỷ lệ nặng nhẹ của công thức” thì không. Cái thứ nhất là một chai có giá, có thể cho vào giỏ hàng và thanh toán trong ba mươi giây. Cái thứ hai là một buổi ngồi lại với công thức của chính mình, và không ai kiếm được tiền từ việc đó.
Tôi không nghĩ phần lớn người bán cố tình lừa ai. Cách gọi này đã được truyền tay đủ lâu để chính họ cũng tin, và đó mới là chỗ khó sửa. Nhưng hệ quả thì vẫn thật: người mua tiêu tiền vào một chai không giải quyết vấn đề của họ, rồi kết luận rằng nguyên liệu ở Việt Nam chất lượng kém.
Quay lại câu hỏi ở đầu bài. Thứ bạn đang đi tìm chưa bao giờ là một chất. Nó là một chỗ trống trong phần đuôi công thức của bạn, và chỗ trống thì không lấp được bằng cách mua thêm.
Nguồn
Nguồn gốc
- Steffen Arctander, Perfume and Flavor Materials of Natural Origin
- IFRA Standards Library, bản sửa đổi hiện hành
- Baser và Buchbauer, Handbook of Essential Oils, CRC Press 2020
Nhận bài mới qua email
Mỗi khi có bài mới trong thư viện, tôi gửi một thư. Không quảng cáo, không bán gì, và bạn bỏ theo dõi lúc nào cũng được bằng đúng một cú bấm.