Absolute là gì, và vì sao thứ bạn đang cầm có thể không phải absolute

Absolute là một từ thường được nhắc tới với sự sùng kính gần như tôn giáo: tinh tuý nhất, đậm đặc nhất, thật nhất của nguyên liệu tự nhiên. Người bán thích dùng nó vì nó nghe sang, người mua thích nghe nó vì nó hứa hẹn một thứ nguyên bản. Nhưng trong ngành này, không phải ai mặc áo gấm cũng là vua, và tôi muốn hỏi bạn một câu trước khi đi tiếp: bạn có chắc thứ mình từng ngửi và gọi là absolute đúng là absolute không?

Câu trả lời ngắn nằm ngay dưới đây, còn phần còn lại của bài là cách bạn tự kiểm chứng nó.

Absolute không phải một chất, mà là một cách làm ra chất

Đây là chỗ mà rất nhiều người chơi nước hoa lẫn người bán nguyên liệu ở Việt Nam hiểu sai, và cái sai này kéo theo gần như mọi hiểu lầm còn lại.

Absolute không phải tên của một loại nguyên liệu. Nó là tên của một quy trình chiết xuất, cụ thể là solvent extraction. Nguyên liệu thực vật được ngâm trong dung môi, thường là hexane hoặc một hydrocarbon nhẹ, để thu lấy concrete, một khối sáp rắn chứa đầy phân tử mùi cùng với sáp thực vật và sắc tố. Concrete đó tiếp tục được hoà trong ethanol rồi lọc lạnh để tách phần sáp không tan, và phần dung dịch thơm còn lại sau khi bay hết ethanol mới chính là absolute.

Tức là: absolute bằng concrete ngâm ethanol rồi tách sáp.

Một dòng đó là toàn bộ định nghĩa. Mọi thứ nằm ngoài nó là marketing.

Vậy thì tại sao một chuyện đơn giản tới vậy lại bị nói sai nhiều đến thế?

Hệ quả thực dụng của định nghĩa này lớn hơn vẻ ngoài của nó. Nếu absolute là một quy trình chứ không phải một chất, thì một thứ chỉ được gọi là absolute khi nó thật sự đi qua quy trình đó. Một hỗn hợp hương tổng hợp mô phỏng lại mùi hoa nhài, dù mô phỏng giỏi tới đâu, cũng không phải Jasmine Absolute. Nó là một reconstitution, và gọi nó là absolute là đánh tráo khái niệm chứ không phải nói quá.

Nếu bạn từng ngửi Jasmine Grandiflorum Absolute thật, bạn sẽ thấy nó khác hẳn thứ mà người ta hay tưởng tượng về mùi hoa nhài. Nó không ngọt kiểu hoa gắt mà là mùi hoa sống, hơi ngái, có sắc indolic rõ, và một facet gần với mùi da người mà bản mô phỏng không giữ lại được. Đó là thứ chỉ quy trình solvent extraction mới mang theo, vì nó kéo cả những phân tử nặng đi cùng thay vì chỉ lấy phần dễ bay hơi.

Phép thử bạn làm được ngay hôm nay

Đây là phần tôi nghĩ có ích nhất với bạn, và nó không cần máy móc gì cả.

Absolute thật gần như không bao giờ trong vắt và lỏng nhẹ như nước. Nó đặc, sẫm màu, nhiều loại còn ở dạng gần như sệt ở nhiệt độ phòng. Tôi từng thử qua cả chục batch tuberose từ Ấn Độ, Pháp, Ai Cập và Madagascar, và điểm chung của những batch thật là bạn phải làm gì đó với chúng trước khi dùng được, chứ không rót thẳng ra từ lọ.

Vậy nên nếu thứ bạn đang cầm lỏng như nước và màu nhạt nhẽo, chỉ có hai khả năng. Một là nó đã được pha loãng sẵn ở mức rất thấp, thường quanh khoảng 0,1 tới 1 phần trăm, và người bán quên nói với bạn điều đó. Hai là trong đó chẳng có tí absolute nào, và thứ bạn ngửi là một base mô phỏng bằng hương liệu tổng hợp.

Có những absolute còn đi xa hơn thế. Lavender Green, Seaweed và Opoponax đặc tới mức phải làm nóng quanh 85 độ C hàng giờ mới chảy ra được một chút. Riêng Mate Absolute, tôi từng phải nấu sáu tiếng ở 85 độ mới cân được vài gram cho một công thức thử. Bạn thử nghĩ xem một thương hiệu sản xuất hàng loạt có thể xử lý kiểu đó mỗi tuần không.

Nói cách khác, phép thử không nằm ở mùi mà nằm ở trạng thái vật lý. Mùi thì mô phỏng được, còn độ sệt, màu sẫm và cái sự phiền phức khi phải hâm nóng thì khó giả hơn nhiều. Lần gần nhất mở một lọ dán mác absolute, bạn có phải làm gì với nó trước khi cân không?

CO2 extract không phải absolute, và không thay được absolute

Hai thứ này bị gộp làm một khá thường xuyên, kể cả trong các bài viết tiếng Việt đang được chia sẻ rộng.

CO2 extract dùng carbon dioxide ở trạng thái siêu tới hạn để tách mùi, không dùng dung môi hoá học và không cần nhiệt độ cao. Vì vậy nó thường cho ra mùi gần nguyên liệu gốc nhất, sạch, rõ, ít biến tính, và rất hợp với những nguyên liệu dễ hỏng vì nhiệt như gừng, hạt cà rốt, orris hay frankincense.

Nhưng gần nguyên bản không đồng nghĩa với đầy đặn hơn. CO2 extract thường mỏng hơn, ít tầng mùi hơn, bám và toả yếu hơn, và thiếu những hợp chất nặng mà absolute giữ lại được. Muốn cái độ sâu resinous tối và dày kiểu labdanum, oakmoss hay tuberose thì CO2 không đưa bạn tới đó.

Hai phương pháp này không xếp được thành hơn kém. Chúng cho ra hai thứ khác nhau, và chọn cái nào là chuyện công thức của bạn cần gì, không phải chuyện cái nào cao cấp hơn. Câu hỏi đúng không phải cái nào tốt hơn, mà là chỗ trống trong công thức của bạn đang cần độ trong hay cần sức nặng?

Vì sao ngay cả niche cũng ngại dùng absolute

Trong niche và artisan perfumery, absolute được xem như biểu tượng của sự thật, thứ không qua mô phỏng. Nhưng ngay trong thế giới đó, absolute vẫn không phải lúc nào cũng là lựa chọn đúng, và lý do rất thực tế.

Mỗi batch absolute một khác. Không chỉ vì mùa vụ thay đổi, mà còn vì vùng trồng, nhà chiết xuất, và từng chi tiết trong quy trình đều để lại dấu vết. Cùng một loại nguyên liệu vẫn có thể cho ra các facet lệch nhau đáng kể giữa hai lô.

Với người làm một signature scent hay một series phải giữ ổn định qua nhiều năm, sự không đồng nhất đó là ác mộng. Hôm nay bạn dựng xong một công thức có ylang ylang mềm và phấn, tháng sau nhập batch mới lại ra ylang ylang sắc chanh, gắt và non, thế là cả công thức phải cân lại từ đầu.

Vì vậy nhiều perfumer, kể cả trong niche, chọn dùng reconstitution cho những vị trí cần ổn định. Chuyện đó không có nghĩa là họ không yêu nguyên liệu tự nhiên. Họ chỉ cần sản phẩm bán ra tháng này giống sản phẩm bán ra tháng trước. Nếu ở vị trí họ, bạn sẽ chọn cái thật mà mỗi lô một khác, hay cái ổn định mà ai cũng dựng lại được?

Mass market và mấy giọt để ghi lên bao bì

Còn nước hoa đại trà thì sao, có absolute không? Gần như không.

Nếu một thương hiệu designer tuyên bố nước hoa của họ có absolute, câu nên hỏi ngược lại không phải là có hay không, mà là bao nhiêu phần trăm trong công thức, và bao nhiêu phần trăm đó còn sống sót khi nhân lên quy mô sản xuất hàng loạt.

Lý do rất đơn giản và không có gì mờ ám: giá cao, khó ổn định giữa các lô, khó kiểm soát chất lượng, khó nhân bản. Bốn điều đó đi ngược lại toàn bộ bản chất của sản xuất đại trà. Nên phần lớn trường hợp, absolute trong một chai mass market tồn tại ở lượng đủ để ghi tên lên hộp chứ không đủ để đổi mùi.

Ai đang thật sự kiểm soát cuộc chơi

Các nhà sản xuất lớn như Givaudan, Firmenich hay Robertet đã phát triển những fragrance base mô phỏng mùi của absolute từ rất lâu. Chúng đủ giống để đánh lừa người mới, đủ rẻ để sản xuất hàng loạt, và đủ ổn định để phòng lab không phải chỉnh công thức mỗi quý.

Tôi không nghĩ đó là chuyện xấu. Nhiều base trong số đó là tác phẩm thật sự đáng nể về mặt kỹ thuật, và nếu không có chúng thì phần lớn nước hoa trên thị trường đã không tồn tại được ở mức giá hiện tại.

Điều đáng nói nằm ở chỗ khác. Khi bạn từng sống với một absolute thật, từng loay hoay hâm nóng để nó chịu tan, từng thấy hai lô cùng tên mà mùi lệch nhau, bạn sẽ nhận ra bản mô phỏng vẫn thiếu một thứ gì đó. Có thể là sức nặng, có thể là độ sống động, và cũng có thể chỉ là sự bất toàn, thứ vốn làm nên cái thật. Nhưng nếu người mua không bao giờ được nói cho biết mình đang mua bản nào, thì họ lấy gì để so?

Vì sao tôi viết bài này

Tôi biết viết ra những điều này sẽ làm một số người khó chịu. Ngành nước hoa, cũng như mọi ngành hàng xa xỉ khác, không thích ai đào sâu vào những thứ đã được gói ghém kỹ bằng thuật ngữ và bao bì đẹp.

Nhưng tôi từng là người chơi nước hoa trước khi làm nghề. Tôi từng mua những nguyên liệu dán mác absolute để rồi phát hiện ra mình chỉ đang ngửi một bản mô phỏng, và tôi từng thấy những hãng tự nhận dùng natural một trăm phần trăm nhưng không bao giờ dám nói tỷ lệ thật trong công thức. Vì đã đi qua con đường đó nên tôi chọn nói ra.

Không phải để làm cao. Chỉ vì tôi nghĩ người đi sau có quyền biết họ đang ngửi gì, và cái quyền đó rẻ hơn nhiều so với số tiền họ sẽ mất nếu không ai nói.

Vậy nên tôi vẫn quay lại đúng câu hỏi đã mở đầu bài, và lần này bạn đã có đủ thứ để tự trả lời: absolute bạn đang cầm trong tay, nó đặc hay lỏng, sẫm hay nhạt, có bắt bạn hâm nóng nó không?

Nguồn

Nguồn gốc

• Baser và Buchbauer, Handbook of Essential Oils, CRC Press
• Steffen Arctander, Perfume and Flavor Materials of Natural Origin

Tổng hợp ngành, đã đối chiếu chéo

• Tài liệu kỹ thuật của các nhà sản xuất hương liệu, đối chiếu chéo nhiều nguồn

Nhận bài mới qua email

Mỗi khi có bài mới trong thư viện, tôi gửi một thư. Không quảng cáo, không bán gì, và bạn bỏ theo dõi lúc nào cũng được bằng đúng một cú bấm.

Địa chỉ email của bạn Đăng ký